Người tiêu dùng vốn từ lâu đã bị thu hút bởi những lợi ích của mua sắm trực tuyến cho nhiều loại sản phẩm, nhưng hàng tạp hóa lại là một trường hợp ngoại lệ. Việc đi lại giữa các quầy, so sánh thương hiệu và bao bì trực tiếp trên kệ, hay tự tay xem xét và lựa chọn sản phẩm, tất cả đều là những lý do khiến các cửa hàng truyền thống vẫn được ưa chuộng. Thế rồi đại dịch Covid-19 bùng phát.
“Đại dịch đã thúc đẩy mọi người, bao gồm cả người tiêu dùng và nhà bán lẻ, tiến gần hơn đến thương mại điện tử,” Javier Moreno, Quản lý Kênh phân phối tại Tetra Pak, chuyên trách thương mại điện tử, cho biết. “Mọi người chuyển sang mua sắm trực tuyến vì các đợt phong tỏa, hoặc đơn giản là không còn lựa chọn nào khác.” Covid-19 đóng vai trò như một chất xúc tác cho kinh doanh thực phẩm online, khi nhiều phân khúc đã đạt mức phát triển tương đương 5 năm chỉ trong vài tháng. Tuy nhiên, kể từ khi nhiều quy định và hạn chế được dỡ bỏ, sự thay đổi trong hành vi người tiêu dùng này không những không biến mất mà còn tiếp tục tăng trưởng, và được dự báo sẽ duy trì trong tương lai gần.
Các số liệu cho thấy rất rõ rằng kinh doanh thực phẩm online đang bùng nổ. Đến năm 2026, dự báo 40% doanh số của các chuỗi bán lẻ toàn cầu sẽ đến từ kệ hàng số, tăng từ mức 23% trước đại dịch. Tương tự, tốc độ tăng trưởng kép hàng năm của kinh doanh thực phẩm online giai đoạn 2021-2026 (10,5%) được dự báo sẽ vượt xa so với cửa hàng vật lý (3,5%). Vậy điều gì đang thúc đẩy đà tăng trưởng này? Theo Moreno, lý do chính là sự tiện lợi.
Ông cho biết: “Đại dịch buộc người tiêu dùng thay đổi hành vi, nhưng giờ họ đã thoải mái hơn với việc mua sắm hàng tạp hóa trực tuyến, thế nên vẫn cứ duy trì thói quen này. Lý do là mọi người nhận ra đây là giải pháp giúp cuộc sống trở nên dễ dàng và đơn giản hơn.” Moreno lấy dẫn chứng rằng nhóm tuổi 25 đến 44 là những người mua thực phẩm online thường xuyên nhất – chủ yếu là những người trẻ đi làm bận rộn, có gia đình – và có tới 76% người mua thực phẩm online thường xuyên tại Anh có con nhỏ. Tuy nhiên, đằng sau yếu tố tiện lợi này còn có một khía cạnh khác, liên quan trực tiếp đến sản phẩm người tiêu dùng đang mua.
“Đó là các sản phẩm và nguyên liệu được đóng gói – hay còn gọi là hàng tạp hóa ăn được – cũng như những mặt hàng cồng kềnh và khó vận chuyển, chẳng hạn như hộp 12 lốc sữa,” Moreno chia sẻ. Hóa ra, nhiều giải pháp bao bì giấy hiện có cho các sản phẩm thực phẩm và nguyên liệu lại là lựa chọn lý tưởng cho thương mại điện tử, cũng như người tiêu dùng và nhà sản xuất.
Ông nhận định: “Các bao bì này có thiết kế nhỏ gọn, sản phẩm gần như chiếm trọn dung tích bao bì nên hiệu quả hơn khi vận chuyển theo số lượng lớn. Chúng còn có khả năng bảo quản lâu trên kệ nên không cần phân phối bằng chuỗi giữ lạnh, được giao đến tận nhà khi bạn đang đi làm mà không phát sinh vấn đề an toàn thực phẩm.”
Thách thức và giải pháp cho thương mại điện tử thực phẩm
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của kinh doanh thực phẩm online và những giải pháp đóng gói thực phẩm mới, các nhà sản xuất và nhà bán lẻ thực phẩm đang phải đối mặt với một loạt thách thức mới. Trước hết là sự gián đoạn của chuỗi cung ứng truyền thống. “Trước đây, bạn có một kho hàng với mọi thứ được xếp trên pallet. Sau đó, hàng được chuyển đến siêu thị và đưa lên kệ là xong,” Moreno chia sẻ. “Nhưng bây giờ, có thể sản phẩm không còn đến kệ hàng nữa, mà được đặt trong túi hoặc hộp, xếp lên xe rồi giao thẳng đến nhà bạn.” Ông cũng cho biết, các đơn hàng hiện nay có thể được xử lý từ siêu thị, trực tiếp ở kho hàng hoặc một địa điểm khác thông qua bên thứ ba như Amazon.
“Vậy liệu bạn có cần trung tâm phân phối mới, như cách làm của các doanh nghiệp mới trong ngành như Amazon và Alibaba? Hay học theo các nhà bán lẻ truyền thống như ALDI và Tesco, triển khai các mô hình như nhận hàng ở khu vực đỗ xe, tủ nhận hàng an toàn tại điểm bán, hoặc các lựa chọn giao hàng chặng cuối? Bạn cần suy nghĩ xem bao bì của mình phù hợp như thế nào trong toàn bộ hệ thống đó.” Nhiều doanh nghiệp trong số này, dù là mô hình đa kênh hay thuần thương mại điện tử, đều đang xây dựng các trung tâm phân phối hiện đại.
Thứ hai, việc duy trì biên lợi nhuận trong chuỗi mới này, với tất cả các công nghệ cần thiết, không hề đơn giản. Việc tối ưu không gian và hàng tồn kho cần được xem xét lại, cũng như cách bạn luân chuyển hàng hóa trong các trung tâm để chuẩn bị giao hàng, qua đó phát sinh thêm nhiều chi phí. Vì vậy, bao bì cần càng nhẹ và tiết kiệm không gian càng tốt. Đây cũng chính là hai lợi thế nổi bật của bao bì giấy.
Tiếp theo là nhu cầu của người tiêu dùng về tốc độ giao hàng ngày càng nhanh, như giao trong ngày, trong 5 giờ, thậm chí 2 giờ. Điều này đã dẫn đến sự xuất hiện của các “cửa hàng tối”, là những cơ sở siêu địa phương hóa tại khu vực đông dân cư, vận hành hoàn toàn bằng robot và tự động hóa. Làm cho bao bì dễ thích ứng và hoạt động trơn tru trong các mô hình này, đồng thời phù hợp cả với những đơn hàng nhỏ lẻ, mua một lần hoặc theo tháng của người tiêu dùng, là một yếu tố quan trọng cần cân nhắc.
Bên cạnh tính dễ dàng, chi phí thấp và hiệu quả trong đóng gói lại cũng như vận chuyển, một khía cạnh đáng lưu ý khác là đảm bảo bao bì đến tay người tiêu dùng ở tình trạng tốt nhất cho trải nghiệm khi mở sản phẩm, tức quá trình lấy bao bì khỏi bao bì thứ cấp. Theo Moreno, điều này có vai trò then chốt đối với thành công của thương mại điện tử.
Ông nhận định: “Bao bì thứ cấp là cách để truyền tải nét độc đáo của sản phẩm, từ đó mời gọi người tiêu dùng khám phá lối sống mà thương hiệu muốn giới thiệu. Các thương hiệu có thể tận dụng trải nghiệm khi mở sản phẩm này để truyền thông và tương tác với người tiêu dùng, tạo ra sự hứng thú và kỳ vọng đối với sản phẩm.”
Điều này cũng liên quan đến lợi ích của gói đa sản phẩm, cùng mô hình người tiêu dùng đăng ký nhận hàng định kỳ với lượng cố định – một mảng đang tăng trưởng mạnh. Việc vận chuyển theo số lượng lớn giúp tiết kiệm chi phí, qua đó có thể giúp giảm giá cho người tiêu dùng. Đồng thời, các thương hiệu cũng có thể thử nghiệm việc đưa vào các hương vị khác nhau như một cách để kiểm tra sản phẩm mới hoặc thúc đẩy sự gắn bó lâu dài với thương hiệu.
Một vấn đề lớn của kinh doanh thực phẩm online là người tiêu dùng không được trực tiếp cầm nắm hay nhìn thấy bao bì – thay vào đó, họ chỉ lướt qua những hình ảnh nhỏ trên màn hình. Vì vậy, khả năng dễ nhận diện và truyền tải đúng thông tin có vai trò then chốt để thành công trên kênh đặc thù này. Và một lần nữa, bao bì giấy có lợi thế hơn so với hũ, lon thiếc và túi.
“Nếu xét về hình dạng và thiết kế với toàn bộ các mặt, bao bì giấy rất phù hợp cho thương mại điện tử,” Moreno chia sẻ. “Mặt trước có nhiều không gian để sáng tạo, giúp truyền tải thông điệp rõ ràng đến người tiêu dùng trực tuyến. Chúng tôi cũng hỗ trợ khách hàng tối ưu thiết kế, đảm bảo truyền thông thương hiệu và thể hiện các thông tin cần thiết và cuối cùng là thu hút người tiêu dùng nhấp chuột vào sản phẩm.”
Hiểu rõ hành vi mua sắm thực phẩm của người tiêu dùng và sự thay đổi về thói quen nấu ăn tại nhà cũng không kém phần quan trọng. Việc phân tích một ngày điển hình trong cuộc sống của người tiêu dùng và cách họ sử dụng sản phẩm ở nhà có thể mang lại nhiều lợi ích cho các nhà bán lẻ trực tuyến cũng như các nhà sản xuất thực phẩm. Một số câu hỏi cần đặt ra bao gồm: Vì sao họ sử dụng một sản phẩm cụ thể? Họ sử dụng như thế nào? Và họ mong muốn đạt được điều gì từ sản phẩm đó?
“Khi cân nhắc về kích cỡ bao bì, bạn cần xem xét cách sản phẩm đó được đưa vào lối sống của người tiêu dùng,” Moreno cho biết. Vậy đâu là “điểm giao thoa lợi ích” cho một gia đình bốn người, hay cho một cặp đôi? Liệu người tiêu dùng cá nhân có mua không? Và nếu có, liệu bao bì có dễ đóng lại và bảo quản sau khi mở hay không? Moreno chia sẻ về những đặc điểm phù hợp với hệ giá trị mà nhiều người tiêu dùng đề cao: “Các loại bao bì giấy như Tetra Recart được nhìn nhận là hiện đại và tiện lợi, đồng thời gắn liền với các sản phẩm lành mạnh, giàu dinh dưỡng và tự nhiên.”
Cuối cùng, các giải pháp bao bì như Tetra Recart mang đến đề xuất giá trị toàn diện, được thiết kế phù hợp với bối cảnh thương mại điện tử hiện nay. “Hiện đang có nhiều yếu tố cùng hội tụ khiến đây là thời điểm lý tưởng cho loại bao bì này, mang đến hiệu quả về logistics và tối ưu cho các kênh mua sắm mới,” Moreno cho biết. “Về bản chất, tất cả đều xoay quanh việc tạo ra những cách tiêu dùng thực phẩm thật sự tiện lợi, và bao bì giấy đáp ứng được điều đó.”
Làm thế nào để thương hiệu thực phẩm riêng của nhà bán lẻ nổi bật trên kệ siêu thị và thu hút người mua? Hãy tìm hiểu lý thuyết và thực tiễn về sự khác biệt hóa sản phẩm cùng chuyên gia thiết kế bao bì của chúng tôi, Jonas Eklund.